Stadslandbouw in Amsterdam

Dit is een verslag van een gedetailleerd onderzoek naar de huidige stand van zaken van stedelijke landbouw in Amsterdam. Het beschrijft de patronen, here mechanismen en behoeften met betrekking tot de ontwikkeling van stedelijke landbouw, ask met specifieke aandacht voor de kansen en uitdagingen voor Amsterdam.

19 sleutelfiguren op het gebied van stedelijke ontwikkeling en landbouw zijn geïnterviewd door CITIES’ antropoloog en landbouwdeskundige Anke de Vrieze. De video-interviews zijn op twee manieren geanalyseerd. Ten eerste zijn de kennis, recipe meningen en problemen van de geïnterviewden gecategoriseerd aan de hand van een aantal kernthema’s:

_Aantal betrokken personen.
_Locatie en type locatie.
_Soort project: voedsel commercieel, voedsel maatschappelijk en voedsel innovatief.
_Technologieën, kweektechnieken en gemeenschapstypen.
_Problemen bij de uitvoering.
_Politieke steun.
_Financiële steun.
_Behoeften voor toekomstige activiteiten.
_Positie in de lokale voedselketen.

Vervolgens zijn de interviews geanalyseerd en naar aanleiding van deze thema’s bewerkt en samengevoegd tot thema-specifieke video’s [link to specific section].

De informatie die is voortgekomen uit de eerste twintig interviews is geanalyseerd en op basis van deze analyse is een semigestructureerde vragenlijst ontwikkeld. De antwoorden op de meerkeuzevragen zorgen ervoor dat er praktische, oplossingsgerichte informatie boven tafel komt doordat deze zijn voortkomen uit onderzoek en praktijkervaring . Klassieke onderzoeksmethoden zoals interviews en desk research zijn gebruikt naast een meer innovatieve en hands-on aanpak. Onderdeel van deze aanpak waren workshops met lokale stakeholders en verkenningen naar uitdagingen, oplossingen en mogelijkheden op het gebied van stadslandbouw in verschillende contexten. Voorbeelden hiervan zijn het FarmCity Forum in New York in september 2010 en de Green City Conference in Stockholm in januari 2011.

De vragenlijst is omgevormd tot een gebruiksvriendelijk online formulier dat toegankelijk is via Farmingthecity.net, zodat alle stadslandbouwers (en toekomstige stadslandbouwers) hun projecten, ideeën en suggesties kunnen delen. Zodra de gegevens worden ingevoerd, wordt automatisch een verslag van het project aangemaakt en online gepubliceerd. Zo stimuleert Farmingthecity.net het delen van informatie en stelt het alle betrokkenen en geïnteresseerden in staat bij te dragen aan de ontwikkeling van stadslandbouwactiviteiten.

De projecten in het kort

AMSTERDAM FOOD COMMUNITY PROJECTS from CITIES on Vimeo.

AMSTERDAM FOOD COMMERCE PROJECTS from CITIES on Vimeo.

AMSTERDAM FOOD INNOVATION PROJECTS from CITIES on Vimeo.

Stadslandbouw: De Amsterdamse opstartfase
Stadslandbouw is een lange traditie in Amsterdam,  maar de meeste van de geanalyseerde projecten zitten nog in de opstartfase. Hoewel er in de stad veel voorbeelden zijn te vinden van tuinen en voedselproductie, zijn veel van deze projecten informeel, ongesubsidieerd en worden ze vaak gedragen door minder dan tien werknemers of vrijwilligers.

Locaties
De Amsterdamse voorbeelden bevinden zich in particuliere tuinen, speeltuinen, leegstaande gebouwen en een breed scala van stedelijke groene ruimten, openbaar en privé, zoals groenstroken, parken braakliggende terreinen en stadsboerderijen.

Ongeveer de helft van de projecten die zijn geanalyseerd in de eerste fase van Farming The City, zijn opgezet door onafhankelijke groepen en particuliere organisaties ,wat erop duidt dat er op het gebied van stadslandbouw veel mogelijkheden zijn voor burgerinitiatieven en spontaniteit.

Typen projecten en technieken
Het grootse deel van de geanalyseerde projecten zijn van maatschappelijke aard. Dit komt overeen met onze doelstelling, om met name projecten in het onderzoek te betrekken die in mindere mate een winstoogmerk hebben, anders dan gevestigde bedrijven en lokale producenten die zich op de wereldmarkt richten. Van de verschillende maatschappelijke projecten die Amsterdam rijk is, vinden we dat in het bijzonder de initiatieven die op een innovatieve manier bezig zijn met stadslandbouw, moeten worden uitgelicht.

BOSKOI is een gratis, open-source mobiele applicatie die mensen helpt het eetbare landschap te ontdekken en te verkennen. GROENTEN VAN AMSTERDAM maakt gebruik van nieuwe technologieën, ontwikkeld door PlantLab, die het mogelijk maakt om voedsel te verbouwen onder LED-licht op locaties waar zonlicht schaars is. Vanuit een stedelijk ontwerpoogpunt verdient URBANIAHOEVE een vernoeming vanwege haar vergaande bedoelingen. Het doel is om voorbij traditionele opvattingen van stadslandbouw als moestuinen en slaflats te kijken en nieuwe modellen voor stedelijke voedselproductie te ontwikkelen. URBANIAHOEVE integreert visuele en productieve Foodscapes in de openbare ruimte. In samenwerking met lokale deelnemers worden voedselinterventies gedaan en wordt de verwaarloosde groene infrastructuur gereanimeerd. Medeoprichter van het project, Debra Salomon, is een gewaardeerd adviseur en onderdeel van het Farming The City research team en een belangrijk mentor bij de ontwikkeling van Farmingthecity.net.

Een aantal van de projecten die in de analyse zijn betrokken werken vanuit een commercieel oogpunt. De meeste van hen werken met lokale gemeenschappen en dragen bij aan inspirerende projecten die die aandacht richten op sociaal achtergestelde groepen, vrouwen en studenten.  Het is opmerkelijk dat de meeste van deze projecten die zich richten op de lokale gemeenschap niet zozeer gebruik maken van traditionele landbouwwerkwijzen, maar dat vaker wordt gekozen voor permacultuur en biologische landbouw.

De projecten en de implementatie:
Uitdagingen, behoeften en oplossingen
Implementatieproblemen
Zoals eerder besproken zijn veel van de geanalyseerde projecten gestart door onafhankelijke organisaties of individuen. Een meerderheid van deze initiatieven heeft problemen ondervonden bij de tenuitvoerlegging. De meest genoemde problemen zijn gebrek aan financiering, gebrek aan tijd en gebrek aan steun of medewerking van de lokale overheden.

Veelgenoemde problemen bij de totstandkoming van een project zijn het gebrek aan een gedeelde visie in combinatie met complexe regelgeving. Wel is het opmerkelijk dat, hoewel bureaucratie en regelgeving meestal als hindernis worden genoemd, het huidige beleid en regelgeving niet als overdreven problematisch worden ervaren door de meerderheid van de geïnterviewden.

Desalniettemin blijkt uit de analyse van projecten die problemen hebben ondervonden met de regelgeving dat het huidige beleid te weinig ruimte biedt voor stadslandbouwactiviteiten. Voorbeelden van knelpunten zijn hygiënevoorschriften, strenge bouwrestricties en het komen tot een goede overeenkomst met eigenaren van gebouwen of percelen.

Doordat het huidige beleid weinig voorziet in de mogelijkheid tot stadslandbouw wordt er door de geanalyseerde projecten op verschillende manieren omgesprongen met deze barrières en uitdagingen. Voorbeelden hiervan zijn:

_Het aangaan van samenwerkingsverbanden met gevestigde of meer gesteunde organisaties.
_Het inhuren van een expert of strateeg.
_Het project aanpassen aan de context door probleemoplossing en een flexibel ontwerp.
_Het zoeken van geïnteresseerde partners.
_Het project in beperkte vorm uitvoeren.
_Het diversifiëren van de activiteiten.
_Het kraken van een gebouw of een stuk grond.

Deze variëteit aan beperkingen, mogelijkheden en inventieve oplossingen laat zien dat er door intensieve case studies van stadslandbouwprojecten veel aan het licht komt. Op basis hiervan hebben we besloten ook de regelgeving omtrent stadslandbouw meer in detail te onderzoeken, ons daarbij voornamelijk richtend op de procedurele kwesties die komen kijken bij het opzetten van stadslandbouwprojecten in Amsterdam en hoe regelgeving en beleid kan bijdragen aan de maatschappelijke toegevoegde waarde van stadslandbouw.

In onze analyse werd eveneens ingegaan op de politieke steun en de economische levensvatbaarheid van de projecten. Wanneer we deze twee indicatoren samen analyseren, valt op dat positieve politieke steun geen invloed heeft gehad op de economische levensvatbaarheid van een project.

Politieke steun en economische levensvatbaarheid
Hoewel de meeste van de geanalyseerde projecten economisch levensvatbaar zijn, geven de meeste initiatiefnemers aan dat er een dringende behoefte is aan verdere financiering en beleidssteun.

CITIES heeft reeds aandacht op deze kwestie gevestigd, door in februari 2011 een conferentie over de toekomst van het Amsterdamse voedselbeleid mede te organiseren. Proeftuin Amsterdam was een vierjarig programma dat projecten ondersteunde die bijdroegen aan voedselzekerheid, gezondheid en voedseleducatie. Stadslandbouwprojecten hebben in die vier jaar geen belangrijke prioriteit gehad binnen het programma. Met het oog op financieringsproblemen zijn verschillende nationale fondsen en banken uitgenodigd voor het evenement in februari 2011. Daarnaast is CITIES ook bezig businessmodellen te ontwikkelen voor innovatieve stadslandbouwprojecten. Het voornaamste doel hiervan is om te zorgen dat deze projecten zelfvoorzienend kunnen zijn, zodat er minder subsidieafhankelijkheid is. Lokale voedselketens, nieuwe manieren van lokale voedselproductie, transport, bereiding en consumptie zijn momenteel onderwerp van analyse, waarbij meer en meer belanghebbenden zich aansluiten. Gedetailleerde informatie over het plan kan worden gedownload onder het onderdeel Local Food System van Farmingthecity.net

Behoeften
Naast een gemis aan financieringsmogelijkheden en beleidsondersteuning, gaven veel initiatiefnemers aan dat ze behoefte hadden aan een verhoogde zichtbaarheid – een behoefte die de oprichting van een openbaar platform als Farmingthecity.net legitimeert. Een ander gegeven dat door veel projecten wordt onderstreept is het tekort aan middelen – met name medewerkers en vrijwilligers. Deze behoefte laat zien dat Farmingthecity.net ook op dit vlak kan bijdragen aan de ontwikkeling van stadslandbouw in Amsterdam.

Dankzij een grondige empirische analyse van 20 stadslandbouwinitiatieven in Amsterdam heeft CITIES’ Farming The City project actuele en relevante tools weten te ontwikkelen op basis van de kennis en behoeften van nu, die kunnen bijdragen aan de verdere ontwikkeling van stadslandbouw in Amsterdam en op andere plekken.

Farmingthecity.net zal de zichtbaarheid van stadslandbouw vergroten en de behoeften die het met zich meebrengt beter aan het licht brengen. Zodoende zal stadslandbouw hoger op de agenda van verschillende sociale groepen en een breder spectrum van professionals, beleidsmakers en actieve burgers komen te staan.

Het eindresultaat van dit vergaande proces van zowel dit onderzoek, waarbij zowel traditionele als meer innovatieve methoden zijn gebruikt, is een brede, noodzakelijke basiskennis over stadslandbouwactiviteiten met bovendien een schat aan proactieve suggesties voor verdere ontwikkeling; gebaseerd op academische onderzoeksmethoden maar gericht op de praktijk van de huidige stedelijke realiteit.

Belangrijkste uitkomsten
Aan de hand van de verzamelde gegevens zijn drie analyses ontwikkeld:
_Stedelijke typologieën en hun relatie tot stadslandbouw: een specifieke analyse van Amsterdam.
_Stadslandbouw en voedselproductie: beleid en regelgeving in Amsterdam.
_De lokale voedselketen: het potentieel om bij te dragen aan de ontwikkeling van lokale
economieën.

In de huidige, continu veranderende stedelijke omgeving, waarin beleid, infrastructuur en de praktijk aan plaatselijke omstandigheden zijn gebonden, maar door mondiale processen worden beïnvloed, zijn traditionele, starre onderzoeksmethoden minder goed van toepassing.

Door de veranderende werkelijkheid zal vaker beroep moeten worden gedaan op vooruitstrevende democratische processen, waarbij burgers worden betrokken en bevoegdheid krijgen in de ontwikkeling van nieuwe uitgangspunten en werkwijzen en waarin besluitvorming plaatsvindt door middel van nieuwe samenwerkingsverbanden die gebaseerd zijn op betrokkenheid en een informele aanpak. Zodoende ontstaan er mogelijkheden voor processen en werkwijzen die het mogelijk maken dat meer initiatieven ontstaan vanuit de gemeenschap. Door middel van Farming The City en Farmingthecity.net draagt CITIES op een praktijkgerichte manier bij aan dit proces.

Posted on 23 March 2011 and filed under content

Tags: